چه اتفاقی در تنگه هرمز افتاده است؟
هفته‌ای که گذشت، یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های دریایی این بحران را شاهد بودیم. به گزارش مجله دریایی The Maritime Executive در ۴ اکتبر، نیروی دریایی سپاه پاسداران ظرف چهار روز پنج نفتکش را در تنگه هرمز هدف قرار داد؛ از جمله نفتکش کویتی «کاظمه سوم» در اول اکتبر و نفتکش تازه‌ساخت LR2 به نام «لیپسی» با مدیریت یونانی و مالکیت چینی که دچار آتش‌سوزی در محوطه موتورخانه شد. اداره عملیات دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز طبق گزارش ۴ اکتبر از برخورد یک «پرتابه ناشناس» با یک نفتکش خبر داد که آتش‌سوزی محدودی ایجاد کرد اما بدون تلفات جانی مهار شد.
به نوشته رسانه‌های چینی، تنها در پنج روز نخست اکتبر نیروی دریایی سپاه علیه دست‌کم هفت نفتکش «متخلف» اقدام کرده است. در چنین شرایطی، عبور و مرور شناورهای تجاری از تنگه هرمز همچنان در کسری از حدود عادی قبل از جنگ باقی مانده و محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران که از تیرماه از سر گرفته شده، همچنان پابرجاست.
دیپلماسی چه می‌گوید؟
نشانه‌های مثبت و منفی هم‌زمان دیده می‌شود. رئیس‌جمهور ایران از موافقت رهبری با طرحی خبر داده که در صورت توافق، تنگه را ظرف هفت روز بازگشایی می‌کند؛ اما کاخ سفید پیش‌تر طرح هفت‌روزه تهران را رد کرده بود. برای بازرگانان، پیام عملی این بن‌بست دیپلماتیک روشن است: نباید بازگشایی تنگه را پایه‌گذاری برنامه تجاری خود قرار داد.
نقشه راه جدید راه‌آهن ایران
در همین هفته، خبری مهم‌تر از خود حملات برای آینده تجارت ایران و چین منتشر شد. به گزارش شبکه خبری تین‌نیوز در ۸ مهر ۱۴۰۵، شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران نقشه راه تازه‌ای برای کریدورهای ریلی اعلام کرد که بر دو مگاپروژه ترانزیتی متمرکز است: محور غرب «سرخس – چشمه‌ثریا» برای اتصال ریلی به ترکیه و اروپا، و محور شمال‌ـ‌جنوب «سرخس – بندرعباس» برای اتصال مرزهای شرقی به آب‌های آزاد خلیج فارس. تامین مالی این طرح‌ها عمدتا از مسیر فاینانس خارجی یا تهاتر نفت برنامه‌ریزی شده و پروژه برقی‌سازی راه‌آهن تهران‌ـ‌مشهد نیز با فاینانس چینی دنبال می‌شود.
این تصمیم، ادامه مسیر همان تحولی است که ماه گذشته در گزارش رشد بار ریلی چین به ایران پوشش دادیم: وقتی مسیر دریایی جنوب ناپایدار است، دولت تهران منابع زیرساختی را به کریدورهای زمینی سرازیر می‌کند.
افزایش ۳۲ درصدی ریلی چین و اروپا
روند منطقه‌ای نیز در همین جهت است. به گزارش نشریه صنعتی Breakbulk، حمل و نقل ریلی چین و اروپا در سال جاری میلادی ۳۲ درصد رشد کرده و بحران هرمز، ریل را به گزینه اصلی بسیاری از صادرکنندگان تبدیل کرده است. با فعال‌سازی شاخه جنوبی کریدور شرق‌ـ‌غرب از مسیر ایران، این جریان بار می‌تواند به کریدورهای ایران نیز سرریز شود.
توصیه‌های عملی برای واردکنندگان ایرانی
- چندمسیره کردن زنجیره تامین دیگر یک انتخاب نیست. واردکننده‌ای که تمام برنامه‌ریزی خود را بر اساس کانتینرهای دریایی جنوب بنا کرده، در برابر نوسان هرمز آسیب‌پذیرترین است. ترکیب ریل، جاده و در صورت نیاز مسیرهای چندوجهی خزر ریسک را پراکنده می‌کند.
- زمان‌بندی واقع‌بینانه داشته باشید. باربری ریلی از چین به ایران معمولاً حدود دو هفته زمان می‌برد، اما ازدحام مرزی می‌تواند این زمان را طولانی‌تر کند؛ در برنامه‌ریزی انبار و فروش، حاشیه اطمینان لحاظ کنید.
- از پنجره ظرفیت‌های جدید استفاده کنید. اجرای نقشه راه ریلی یعنی ظرفیت این کریدور در ماه‌های آینده بیشتر می‌شود؛ واردکنندگان می‌توانند قراردادهای بلندمدت با تعرفه‌های پایدارتر ببندند.
جمع‌بندی
حملات اخیر در تنگه هرمز یادآوری می‌کند که پایان بحران دریایی هنوز در افق دید نیست، اما پاسخ ساختاری به آن — سرمایه‌گذاری ریلی در سرخس، چشمه‌ثریا و بندرعباس — برای تجارت ایران و چین فرصتی تاریخی است. حمل و نقل ریلی از چین به ایران اکنون نه یک گزینه اضطراری، بلکه ستون فقرات باربری چین به ایران است. برای محاسبه هزینه‌های مقایسه‌ای میان ریل، جاده و دریا، به راهنمای هزینه حمل از چین مراجعه کنید و برای برنامه‌ریزی محموله خود از طریق واتساپ با ما در تماس باشید.