یک کانتینر ۴۰ فوتی از چین به ایران حالا حدود ۱۳ هزار و ۶۰۰ دلار کرایه می‌خورد. پیش از شروع جنگ، همین کانتینر با ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ دلار جابه‌جا می‌شد. این رقم را پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، اعلام کرد و در همان گفت‌وگو از توقف بیش از چهار هزار کامیون و کشنده در مرزهای ترکیه و ادامه مشکل در مرز شلمچه هم خبر داد.
عدد ۱۳۶۰۰ دلار تا وقتی به واحد بار تقسیم نشود، چیزی به واردکننده نمی‌گوید. کانتینر ۴۰ فوتی در حالت پر و متراکم حدود ۶۰ متر مکعب فضای بارگیری و ۲۷ تن ظرفیت وزن دارد. با کرایه فعلی، هر متر مکعب نزدیک ۲۲۷ دلار و هر کیلوگرم نزدیک نیم دلار کرایه حمل می‌گیرد. پیش از جنگ این دو رقم حدود ۴۶ دلار و ۱۰ سنت بود.
| واحد محاسبه | کرایه پیش از جنگ | کرایه فعلی |
|---|---|---|
| کانتینر ۴۰ فوت | ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ دلار | حدود ۱۳۶۰۰ دلار |
| هر متر مکعب (فرض بارگیری کامل) | حدود ۴۶ دلار | حدود ۲۲۷ دلار |
| هر کیلوگرم (با ۲۷ تن) | حدود ۰٫۱ دلار | حدود ۰٫۵ دلار |
این اعداد از کرایه اعلام‌شده دریا محاسبه شده و هنوز هزینه ترخیص، انبارداری و حمل داخلی را شامل نمی‌شود. در بسیاری از سبدهای وارداتی، کرایه حمل حالا بزرگ‌ترین قلم قیمت تمام‌شده کالا شده و در بعضی سبدها از خود کالا هم سنگین‌تر است.
چه چیزی نرخ دریا را پنج برابر کرد
محاصره دریایی و محدودیت مسیرهای قانونی تجارت، عرضه ظرفیت حمل به بنادر ایران را کم کرده است. سنندجی می‌گوید بین ۷۰ تا ۷۵ درصد کالاهای کشور از راه دریا جابه‌جا می‌شود؛ یعنی هر اختلال در این مسیر، قیمت پایه کل زنجیره را بالا می‌برد و بقیه شیوه‌های حمل هم با همان سطح قیمت مقایسه می‌شوند.
اولویت تخصیص ظرفیت هم فعلاً روشن است: کالاهای اساسی اول، بعد دارو و سپس مواد و قطعات مورد نیاز کارخانه‌ها. اگر محموله شما جزو این سه گروه نیست، در صف پایین‌تری برای فضا و زمان بارگیری قرار می‌گیرد. برای محاسبه اثر نرخ روی یک محموله مشخص، از راهنمای هزینه حمل زمینی و صفحه حمل کانتینری FCL شروع کنید.
جاده هم جای خالی نیست
مرزهای ترکیه در شمال غرب ایران، یعنی بازرگان، سرو و رازی، حالا بیش از چهار هزار کامیون و کشنده را در خود نگه داشته‌اند. کامیون‌ها پشت مرز می‌مانند، کرایه هر دستگاه بالا می‌رود و زمان تحویل قابل پیش‌بینی نیست.
در همین گزارش، مرز شلمچه تنها گذرگاه مشکل‌دار با عراق معرفی شده و صادرات به پاکستان هم متوقف مانده است؛ شماری کانتینر ایرانی در بنادر پاکستان گیر کرده و پرونده‌شان از راه وزارت امور خارجه و اتاق تهران دنبال می‌شود. پروازهای مستقیم هم اختلال داشته و ورود بخشی از دارو را تحت تأثیر گذاشته است.
خواندن ما از این وضعیت ساده است: هر بار که دریا گران می‌شود، فشار به جاده و ریل منتقل می‌شود و ظرفیت آزاد آن دو هم سریع پر می‌شود. کامیونی که تا چند ماه پیش دو هفته بعد از تماس بار می‌گرفت، حالا ممکن است سه هفته منتظر بماند. در حمل جاده‌ای همین ازدحام مرزی مستقیماً روی زمان‌بندی اثر می‌گذارد.
ریل روزانه شد، اما زمان اعلامی و زمان واقعی یکی نیست
بر پایه گزارش‌هایی که هفته گذشته منتشر شد، حجم بار ریلی از چین به ایران حدود ده برابر شده و قطارها از هر سه تا چهار روز یک بار به روزانه یک قطار رسیده‌اند. بخشی از این افزایش به فعال شدن سه مسیر ریلی نسبت داده شده است. قطارها از خاک قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان می‌گذرند و از سرخس وارد ایران می‌شوند.
عدد اعلامی برای این مسیر ۱۴ تا ۱۶ روز است. اما یک شرکت حمل چینی به دویچه‌وله گفته که در شرایط فعلی، تحویل واقعی روی مسیر اصلی از غرب چین تا تهران بین ۵۰ تا ۶۰ روز طول می‌کشد و حمل جاده‌ای روی مسیر مشابه ۲۲ تا ۲۵ روز است. فاصله بین ۱۴ روز و ۶۰ روز را باید در قرارداد فروش حساب کرد، نه در بروشور.
دو گلوگاه فنی هم وجود دارد. تغییر عرض ریل در خورگوس و دوباره در سرخس، جایی که شبکه ۱۵۲۰ میلی‌متری آسیای مرکزی به شبکه ۱۴۳۵ میلی‌متری ایران می‌رسد، زمان می‌برد و در فصل اوج می‌تواند به صف طولانی تبدیل شود. مسیرهای خورگوس به تهران و آلاشانکو به تهران را جداگانه بررسی کنید، چون رفتار گمرکی و ظرفیت ترانشیپ‌شان یکسان نیست.
لایه دوم، مالی است. اول اکتبر خزانه‌داری آمریکا سه شرکت راه‌آهن ایران را تحریم کرد. اثر عملی این تحریم برای واردکننده در جای دیگری ظاهر می‌شود: بانک و بیمه‌گر ممکن است محموله ریلی را با همان سهولت قبلی نپذیرند. اگر بار شما ریل می‌رود، پیش از رزرو ظرفیت، پوشش بیمه‌ای و مسیر پرداخت را با فورواردر بنویسید. جزئیات این پرونده در تحلیل اثر تحریم‌های آمریکا بر حمل ریلی ایران آمده است.
قطار صادراتی قم؛ چرا برای واردکننده هم مهم است
پایان هفته گذشته، اولین قطار کانتینری صادراتی از قم به مقصد چین حرکت کرد. همزمان ۴۶۰ تن سدیم کلرات از سمنان با پنج واگن به ترکیه رفت؛ به گفته مدیرکل راه‌آهن شمال‌شرق، این محموله جای حدود ۲۰ تا ۳۰ کامیون را می‌گیرد.
خبر در نگاه اول به صادرکننده مربوط است، اما برای واردکننده یک معنی عملی دارد: وقتی مسیر دوطرفه شود، چرخه برگشت واگن و کانتینر کوتاه‌تر می‌شود و احتمال پیدا کردن تجهیز خالی در مبدأ چین بالا می‌رود. فعلاً این ظرفیت نازک است. یک قطار بلوکی حدود ۵۰ تا ۵۵ کانتینر جابه‌جا می‌کند و یک کشتی چند هزار کانتینر؛ ریل مکمل دریا است و جای آن را نمی‌گیرد. مقایسه ساختاری این دو در اولین قطار بلوکی چین به ایران آمده است.
کدام بار با کدام مسیر
| نوع بار | مسیر پیشنهادی | دلیلی که باید در تصمیم وزن داشته باشد |
|---|---|---|
| دارو، قطعات یدکی فوری، نمونه تجاری | هوایی، در صورت وجود ظرفیت پرواز | ارزش هر کیلوگرم بالا؛ زمان مهم‌تر از کرایه است |
| قطعات خط تولید و مواد اولیه کارخانه | ریل یا جاده | توقف خط تولید معمولاً گران‌تر از اختلاف کرایه تمام می‌شود |
| مواد اولیه حجیم با حاشیه سود کم | دریا با افق ۶۰ تا ۹۰ روز، یا کاهش حجم سفارش | کرایه پنج‌برابری، حاشیه سود را حذف می‌کند |
| سبد چند تأمین‌کننده با حجم کم | خرده‌بار (LCL) | تقسیم کرایه کانتینر بین چند صاحب بار |
در استعلام‌هایی که می‌گیریم، کرایه ریل و جاده معمولاً فقط با دریا مقایسه می‌شود، در حالی که باید با هزینه توقف تولید یا هزینه سرمایه خوابیده در بار هم سنجیده شود. یک واردکننده قطعه که ماهی یک میلیون دلار مواد اولیه می‌خرد، با کشیده شدن زمان از ۳۰ به ۴۵ روز به سرمایه در گردش بیشتری نیاز پیدا می‌کند، حتی اگر کرایه تغییر نکند.
این هفته چه کاری انجام دهیم
- نرخ را کتبی و با بازه اعتبار بگیرید. در بازار فعلی، استعلام تلفنی چند روز بعد بی‌اعتبار است.
- پوشش ریسک جنگ را جداگانه بپرسید. بیمه‌نامه استاندارد معمولاً ریسک‌های جنگ و اعتصاب را پوشش نمی‌دهد.
- محموله را تقسیم کنید. دو محموله کوچک‌تر با دو مسیر مختلف، ریسک توقف کامل را کم می‌کند.
- مدارک و تعرفه را قبل از حمل ببندید. نرخ تعرفه گمرکی و مجوزهای کالا را با HS کد نهایی چک کنید، نه با توضیح شفاهی تأمین‌کننده.
- زمان‌بندی را روی ۴۵ تا ۶۰ روز ببندید و به مشتری نهایی هم همان را بگویید.
برای بارهایی که باید تا درب انبار مشتری بروند، ترکیب مسیر و ترخیص را می‌توانید در حمل درب به درب و ترخیص گمرکی ببینید. اگر کالای شما در فهرست اقلام ممنوعه یا مشروط است، پیش از هر استعلامی مقررات واردات را بخوانید.
منبع عدد کرایه دریایی و وضعیت مرزها، گزارش تجارت‌نیوز به نقل از اتاق بازرگانی تهران است و آمار قطار روزانه و قطار صادراتی قم از خبرگزاری وانا نقل شده است.
هیچ‌کدام از این مسیرها جای دیگری را پر نمی‌کند. این هفته باید مسیری را انتخاب کنید که زمان تحویلش را بتوانید به مشتری قول بدهید؛ ارزان‌ترین گزینه در بازار فعلی معمولاً تاریخ تحویل مشخصی ندارد. برای بررسی گزینه‌ها روی بار مشخص خودتان، از فرم استعلام همین صفحه یا صفحه تماس استفاده کنید.